Tele Etki Eden Manyetik Kuvvet: F = BIL sinθ ve Yönü

Akım geçen tele etki eden manyetik kuvvet nelere bağlıdır?

Soru: Üzerinden akım geçen düz tele etki eden manyetik kuvvetin büyüklüğünü etkileyen değişkenler nelerdir?
Kısa Cevap: Kuvvet; dış manyetik alanın büyüklüğüne, akıma, alan içindeki tel uzunluğuna ve akımla alan arasındaki açıya bağlıdır. Düzgün alan ve düz tel için F = BIL sinθ kullanılır.
Detaylı Cevap: Tel alana dik olduğunda sinθ = 1 olur ve kuvvet F = BIL ile hesaplanır. Akım veya alan içindeki uzunluk artırıldığında, diğer koşullar aynı kalırsa kuvvet büyür. Akım alanla aynı ya da zıt yöndeyse kuvvet sıfırdır.

Manyetik alan oluşturmak ile kuvvete uğramak aynı şey midir?

Hayır. Akım taşıyan tel kendi çevresinde alan oluşturur. Buradaki kuvvet hesabında ise telin bulunduğu dış manyetik alan kullanılır. İki durumu karşılaştırmak için telin oluşturduğu manyetik alanı etkileyen değişkenleri inceleyebilirsiniz.

Kuvvetin yönü nasıl değişir?

Kuvvet hem akıma hem dış alana diktir. Sağ el kuralında geleneksel akım yönü esas alınır. Yalnız akımın veya yalnız alanın yönünü değiştirmek kuvveti ters çevirir. Her ikisi birlikte ters çevrilirse kuvvet yönü değişmez.

Örnek soru

Soru: 0,2 T büyüklüğündeki düzgün alan içinde 0,4 m uzunluğunda düz telden 5 A akım geçiyor. Akımla alan arasındaki açı 30° ise kuvvet kaç N'dur?

Kısa Cevap: 0,2 N'dur.

Çözüm: sin30° = 0,5 alınır. F = BIL sinθ = 0,2 × 5 × 0,4 × 0,5 = 0,2 N bulunur.

Paralel akım telleri nasıl etkileşir?

Aynı yönlü akımlar: Teller birbirini çeker.
Zıt yönlü akımlar: Teller birbirini iter.

Yeterince uzun paralel tellerde, aynı ortam ve akımlar korunursa uzaklık artırıldığında birim uzunluğa düşen kuvvet azalır. Her tel, diğer telin oluşturduğu alanla etkileşir.

Kuvvetin hareketli yüklerle ilişkisini yüklü parçacıkların manyetik alandaki hareketi yazısında okuyabilirsiniz.

Düz telin ve bobinin manyetik alanı nelere bağlıdır?

Yüklü parçacıklar manyetik alanda nasıl hareket eder?