Ünlü Türemesi Nedir? Örnekler ve Konu Anlatımı

Ünlü türemesi nedir? Bazı kelimelere ek getirildiğinde veya pekiştirme yapıldığında kelimenin yapısına yeni bir ünlü ses katılır. Bu ses olayı ünlü türemesi olarak adlandırılır. Daracık, gencecik ve azıcık kelimeleri bu konunun en bilinen örnekleridir.

Ünlü Türemesi Nedir? Örneklerle Konu Anlatımı

Soru: Ünlü türemesi nedir? Örnek veriniz. Kısa Cevap: Bir kelimenin yapısında bulunmayan yeni bir ünlünün ortaya çıkmasına ünlü türemesi denir. Örneğin dar + cık → daracık kelimesinde a ünlüsü türemiştir. Detaylı Cevap: Ünlü türemesi, özellikle bazı tek heceli kelimelere küçültme eki getirildiğinde görülür. Genç + cik → gencecik kelimesinde e, az + cık → azıcık kelimesinde ı ünlüsü ortaya çıkar. Bazı pekiştirilmiş kelimelerde de benzer bir ses olayı görülür.

Ünlü Türemesine Örnek Kelimeler

Kelime	Oluşan Kelime	Türeyen Ünlü
Dar + cık	Daracık	a
Genç + cik	Gencecik	e
Az + cık	Azıcık	ı
Bir + cik	Biricik	i
Sap + sağlam	Sapasağlam	a
Yap + yalnız	Yapayalnız	a
Güp + gündüz	Güpegündüz	e
Çep + çevre	Çepeçevre	e
Düp + düz	Düpedüz	e

Not: İlk dört örnekte küçültme ekiyle, diğerlerinde pekiştirme sırasında ünlü türemesi görülür. Bunlar aynı ses olayının farklı oluşum biçimleridir.

Ünlü Türemesi Olan 20 Örnek Cümle

1. Köyün daracık sokaklarından geçtik.
2. Gencecik sporcular yarışmaya katıldı.
3. Çorbaya azıcık tuz ekledim.
4. Bu benim biricik kardeşim.
5. Kazadan sapasağlam kurtuldu.
6. Kalabalıkta kendimi yapayalnız hissettim.
7. Olay güpegündüz gerçekleşti.
8. Bahçeyi çepeçevre dolaştık.
9. Söylediği şey düpedüz yanlıştı.
10. Daracık bir patikadan yürüdük.
11. Henüz gencecik bir sanatçıydı.
12. Bana azıcık zaman verir misin?
13. Annesinin biricik oğluydu.
14. Eski masa hâlâ sapasağlam duruyordu.
15. Tatilde kendisini yapayalnız buldu.
16. Sokakta güpegündüz ışıklar yanıyordu.
17. Gölün çevresini çepeçevre gezdik.
18. Bu açıklama düpedüz bir yanlış anlamaydı.
19. Gencecik yaşında önemli başarılar kazandı.
20. Küçük evin daracık mutfağında yemek hazırladık.

Ünlü Türemesi Nasıl Bulunur?

Kelimenin ilk hâliyle yeni biçimi karşılaştırılır. Yeni biçimde, kökte ve ekte bulunmayan bir ünlü ortaya çıkmışsa ünlü türemesi vardır.

Dar + cık → daracık: Araya a ünlüsü girmiştir.
Genç + cik → gencecik: Araya e ünlüsü girmiştir.
Az + cık → azıcık: Araya ı ünlüsü girmiştir.

Ünlü Türemesi ile Ünlü Düşmesinin Farkı

Ünlü türemesi: Kelimede yeni bir ünlü ortaya çıkar. Örnek: Dar → daracık.

Ünlü düşmesi: Kelimedeki bir ünlü kaybolur. Örnek: Burun + u → burnu.

Bu iki ses olayı birbirinin tersidir. Birinde ses artarken diğerinde ses azalır.

Her Araya Giren Ünlü, Ünlü Türemesi midir?

Hayır. Örneğin “geliyor” kelimesinde görülen yardımcı ünlü, ders kitaplarında ünlü türemesi örneği olarak değerlendirilmez. Kelimenin aldığı ekin yapısı da dikkate alınmalıdır.

6. Sınıf Türkçe Sayfa 162 - 7. Anlatalım

a. Soru: Dar, genç ve az kelimelerine küçültme eki getiriniz. Cevap: Daracık, gencecik, azıcık.

b. Soru: Yeni kelimeler oluşturulurken hangi ünlüler ortaya çıkmıştır? Cevap: Sırasıyla a, e ve ı ünlüleri türemiştir.

c. Soru: Dar, genç ve az kelimelerinin ortak özelliği nedir? Cevap: Üçü de tek hecelidir.

ç. Soru: Ünlü türemesini tanımlayınız. Kısa Cevap: Kelimenin yapısına yeni bir ünlü sesin katılmasıdır. Detaylı Cevap: Bazı tek heceli kelimelere küçültme eki getirildiğinde kelime ile ek arasına yeni bir ünlü girebilir. Örneğin daracık kelimesinde a, gencecik kelimesinde e ünlüsü türemiştir.

Ünlü Türemesi Test Sorusu

Soru: Aşağıdakilerin hangisinde ünlü türemesi vardır?

A) Burnu
B) Daracık
C) Kitapçı
D) Kitabı

Doğru Cevap: B - Daracık. Dar kelimesine küçültme eki geldiğinde araya a ünlüsü girmiştir.

6. SINIF TÜRKÇE DERS KİTABI CEVAPLARI

Diğer dil bilgisi etkinlikleri ve metin cevapları için 6. Sınıf MEB Türkçe Ders Kitabı Cevapları sayfasını inceleyebilirsiniz.

Ünlü Türemesi Nedir? Örnek Kelimeler ve 20 Cümle