Işığa Yaklaşınca Gölge Büyür mü? Gölge Boyunu Etkileyen Faktörler

Işık Kaynağına Yaklaşıp Uzaklaşınca Gölge Boyu Nasıl Değişir?

Soru: Bir ışık kaynağına yaklaşıp uzaklaştığınızda gölgenizin boyunda ne gibi değişiklikler olabilir?

Kısa Cevap: Işık kaynağı ile arkamızdaki duvar sabitken kaynağa yaklaşırsak duvardaki gölgemiz büyür. Kaynaktan uzaklaşıp duvara yaklaşırsak gölgemiz küçülür.

Gölge boyuyla ilgili sorularda önce neyin hareket ettiğine, nelerin sabit kaldığına bakılmalıdır. Kaynak, cisim ve gölgenin düştüğü yüzey birlikte değerlendirilmeden yalnızca “yaklaşırsa büyür” şeklinde bir genelleme yapılamaz.

Işığa Yaklaşınca Gölge Neden Büyür?

Küçük bir ışık kaynağından çıkan ışınlar farklı yönlere yayılır. Cisim kaynağa yaklaştığında ışığı engellediği bölgenin sabit duvar üzerindeki genişliği artar. Böylece cismin boyu değişmeden gölgesi büyür.

Günlük örnek: Sabit duran fenerin önündeki elinizi fenere doğru götürürseniz duvardaki el gölgesi büyür. Elinizi duvara doğru götürürseniz küçülür.

Gölgeyi Büyütmek İçin Neler Yapılabilir?

Cisim ve ekran sabitken ışık kaynağı cisme yaklaştırılabilir.
Kaynak ve ekran sabitken cisim ışık kaynağına yaklaştırılabilir.
Kaynak ve cisim sabitken ekran cisimden uzaklaştırılabilir.

Gölgeyi Küçültmek İçin Neler Yapılabilir?

Cisim ve ekranın konumunu değiştirmeden ışık kaynağı uzaklaştırılabilir.
Kaynak ve ekran sabit tutularak cisim ekrana yaklaştırılabilir.
Kaynak ve cisim sabit tutularak ekran cisme yaklaştırılabilir.

Gölge Boyundaki Değişimlere Örnekler

Deneyde yapılan işlem	Sabit kalanlar	Sonuç
Fener oyuncağa yaklaştırılır.	Oyuncak ve duvar	Gölge büyür.
Fener oyuncaktan uzaklaştırılır.	Oyuncak ve duvar	Gölge küçülür.
Oyuncak fenere yaklaştırılır.	Fener ve duvar	Gölge büyür.
Oyuncak duvara yaklaştırılır.	Fener ve duvar	Gölge küçülür.
Beyaz karton oyuncaktan uzaklaştırılır.	Fener ve oyuncak	Gölge büyür.

Deney koşulu: Tablodaki karşılaştırmalarda fener, opak oyuncak ve ekran aynı doğrultudadır. Her işlemde yalnızca belirtilen parça hareket ettirilir.

Gölge Büyüklüğünü Başka Neler Etkiler?

Cismin büyüklüğü ve duruşu da gölgeyi etkiler. Aynı uzaklıkta bulunan, aynı biçimli iki cisimden büyük olanı daha büyük gölge oluşturur. Bir kitabı ışığa geniş yüzüyle veya ince kenarıyla tutmak ise gölgenin şeklini ve genişliğini değiştirir.

Ödev İçin Örnek Cevap

Örnek cevap: “Fener ile duvar arasında durduğumda duvarda gölgem oluşur. Fener ve duvar sabitken fenere yaklaştığımda gölgem büyür. Duvardan yana ilerleyip fenerden uzaklaştığımda ise küçülür. Bu durum, ışık kaynağı ile cisim arasındaki uzaklığın gölge boyunu etkilediğini gösterir.”

KİTABIN TÜM CEVAPLARI

Işık ve gölge konusundaki diğer etkinlikleri 5. Sınıf MEB Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları sayfasında inceleyebilirsiniz.