10. Sınıf Meb Kimya Ders Kitabı Sayfa 185-187 Cevapları

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları

Sayfa 185 | Etkinlik: Çözünürlük Nasıl Değişir?

Katıların çözünürlüğü sıcaklık, karıştırma ve tanecik boyutuna; gazların çözünürlüğü ise sıcaklık ve basınca bağlıdır.
Madde cinsi çözünürlükte belirleyici bir faktördür.

Örnek Olaylara Göre Cevaplar

1) Katının tamamının suda çözünmesi için neler yapılabilir?

Suyun sıcaklığı artırılabilir, karıştırma yapılabilir, katı daha küçük parçalara ayrılabilir veya çözücü miktarı artırılabilir.
Bu işlemler çözünme hızını artırır ve çözünürlüğü destekler.

2) Gazın hızlı çıkışını önlemek için neler yapılabilir?

Şişe soğuk tutulmalı ve kapak yavaşça açılmalıdır.
Düşük sıcaklık ve yüksek basınç, gazların sıvı içinde daha uzun süre çözünmüş kalmasını sağlar.

3) Sıcaklığın şekerin çözünürlüğüne etkisi nedir?

Sıcaklık yükseldikçe şekerin çözünürlüğü artar.
Bu nedenle sıcak çayda şeker daha kolay ve daha fazla çözünür.

4) Akvaryum suyu ısındığında balıklar neden yüzeye çıkar?

Suyun sıcaklığı arttığında çözünmüş oksijen miktarı azalır.
Balıklar oksijen ihtiyacını karşılamak için suyun yüzeyine yönelir.

5) Maddelerin farklı miktarlarda çözünmesinin nedeni nedir?

Her maddenin tanecik yapısı ve çözücüyle etkileşimi farklıdır.
Bu yüzden bazı maddeler suda çok, bazıları ise çok az çözünür.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları

Sayfa 186 | Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler

Çözünürlük; sıcaklık, basınç ve maddenin cinsine bağlıdır.
Katılar ve gazlar bu etkenlerden farklı şekilde etkilenir.

Ayrıntılı Cevap (Kanıt Kartlarına Dayalı)

1) Sıcaklık Etkisi

• Katı maddeler: Çoğu katıda sıcaklık arttıkça çözünürlük artar. Bunun nedeni taneciklerin daha hızlı hareket etmesidir.
• Gazlar: Sıcaklık yükseldikçe çözünürlük azalır; gaz tanecikleri sıvıdan daha kolay ayrılır.

2) Basınç Etkisi

• Gazlar: Basınç arttıkça çözünürlük artar. Yüksek basınç, gazın sıvı içinde kalmasını kolaylaştırır.
• Katılar: Basınç değişiminin çözünürlüğe etkisi çok azdır ve genellikle ihmal edilir.

3) Madde Cinsi (Tanecik Yapısı)

• Her maddenin çözünürlük davranışı farklıdır.
• Tanecikler arası etkileşim, bağ türü ve çözücüyle uyum çözünürlüğü belirler. Bu yüzden grafiklerde her maddenin eğrisi farklıdır.

Genel Değerlendirme

Katıların çözünürlüğü daha çok sıcaklığa ve madde cinsine, gazların çözünürlüğü ise sıcaklık ve basınca bağlıdır.
Bu durum çözünürlüğün ayırt edici bir özellik olduğunu gösterir.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları

Sayfa 187 | Çözünürlük

Sıcaklık ve basınç, çözünürlüğü katılar ve gazlar için farklı etkiler.
Çözünürlük maddeye özgüdür ve her madde için aynı şekilde değişmez.

b) Sıcaklık–Çözünürlük ve Basınç–Çözünürlük İlişkileri

Sıcaklık–Çözünürlük:
Katılar için sıcaklık arttıkça çözünürlük çoğunlukla artar.
Gazlar için sıcaklık arttıkça çözünürlük azalır.

Basınç–Çözünürlük:
Katı ve sıvılarda basıncın etkisi ihmal edilebilir düzeydedir.
Gazlarda basınç arttıkça çözünürlük artar.

c) Basınç ve Sıcaklığın Etkilerinin Açıklanması

Kanıt kartları, katıların çözünürlüğünün sıcaklıkla arttığını, gazların çözünürlüğünün ise sıcaklıkla azaldığını göstermektedir.
Ayrıca gazların çözünürlüğü basınçla doğru orantılıdır. Grup karşılaştırmalarında da bu sonuçların ortak olduğu görülür.

ç) Sıvı–Sıvı Çözünmesi (Sirke Örneği)

Evet, bir sıvının başka bir sıvı içinde homojen dağılması çözünmedir.
Bu nedenle çözünürlük, katı–sıvı, sıvı–sıvı ve gaz–sıvı çözeltilerini kapsar.

Değerlendirme

1) Aynı fiziksel hâlde çözünürlük her maddede aynı mı?

Hayır. Aynı hâlde olsalar bile maddelerin çözünürlükleri farklıdır.
Örneğin KNO₃ sıcaklıkla hızla artarken, NaCl’de değişim sınırlıdır; Ce₂(SO₄)₃’te ise sıcaklık artışı çözünürlüğü azaltır.

2) Katı ve sıvılarda basınç neden etkili değildir?

Çünkü katı ve sıvıların hacimleri basınçla anlamlı biçimde değişmez; bu yüzden basınç çözünürlüğü etkilemez.

3) Pistonlu Kapta Gaz Çözünürlüğü (Tanecik Modeli)

Piston aşağı itildiğinde basınç yükselir.
Bunun sonucu gaz tanecikleri sıvı içine daha fazla girer ve gazın çözünürlüğü artar. Tanecik modelinde bu, sıvı içindeki gaz tanecik sayısının artmasıyla gösterilir.