10. Sınıf Meb Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 191-192 Cevapları

10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları – Sayfa 191 | Sıra Sizde

Harnâme, anlam ilişkileri ve temasıyla öğüt veren bir mesnevidir. Metinde açgözlülüğün zararı sade ve anlaşılır bir dille anlatılır.

Soru 1: Harnâme’den tabloda yer alan anlamları taşıyan dizeleri bulunuz. Bu anlamların nasıl sağlandığını örnekteki gibi açıklayınız.

Sebep–Sonuç: “Yok mudur gökde ıldızumuz / K’olmadı yir yüzünde boynuzumuz”
Sebep–sonuç anlamı “ki” bağlacıyla sağlanmıştır.

Amaç–Sonuç: “Varayın ben de buğday işleyeyin”
“-eyin” ekiyle amaç anlamı verilmiştir.

Koşul–Sonuç: “Eğer aklında noksan yoksa anla”
“Eğer” sözcüğü koşul anlamı kazandırmıştır.

Karşılaştırma: “Çün sığırdan eşek nite ola kem”
Eşek ile sığır karşılaştırılmıştır.

Benzetme: “Kim ol benzer aya”
Züleyha’nın yüzü aya benzetilmiştir.

Yakınma: “Nice yiyem odun ile letler”
Yük taşımaktan duyulan şikâyet ifade edilmiştir.

Tasarı: “Varayın ben de buğday işleyeyin”
Geleceğe yönelik plan (tasarı) anlamı vardır.

Soru 2 (a): Aşağıdaki kavramlardan hangisi Harnâme’nin temasını en iyi şekilde yansıtmaktadır?

• Açgözlülük
• Adalet
• Azim
• Cimrilik
• Dostluk
• Fedakârlık

Cevap: Açgözlülük

Soru 2 (b): Şairin bu temayı seçme sebebi/sebepleri neler olabilir?

Cevap: Şair, insanların hırs, kıskançlık ve açgözlülük gibi olumsuz duygularla hareket etmemesi gerektiğini göstermek istemiştir. Elindekilerle yetinmenin insanı mutlu edeceğini topluma ahlaki bir ders olarak sunmayı amaçlamıştır.

Soru 2 (c): Metnin dil ve anlatımının dönemin diğer türlerine (gazel, kaside, murabba, terkibibent vb.) göre sade olduğu görülmektedir. Şairin bu tercihinin gerekçeleri neler olabilir? Açıklayınız.

Cevap: Şair, mesajını geniş halk kitlelerine ulaştırmak istediği için sade bir dil kullanmıştır. Amacı süslü bir sanat göstermek değil, öğüt verici ve düşündürücü bir anlatımla herkesin metni kolayca anlamasını sağlamaktır.

10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları Sayfa 192

Sıra Sizde – Anlam Oluşturabilme

Soru 2: Harnâme’deki eşeğin olay örgüsü boyunca yaşadığı duyguları aşağıdaki şemada boş bırakılan bölümlere ok yönünde sırasıyla yazınız.

Cevap: Bitkinlik → Kıskançlık → Açgözlülük → Merak → Umut → Hayal kırıklığı → Üzüntü → Pişmanlık

Soru 3: Harnâme’yi okumadan önce metnin içeriği hakkında yaptığınız tahminlerinizi ve okuduktan sonra ulaştığınız bilgileri aşağıdaki diyagrama yazınız.

Okuma Öncesi Tahminlerim: Harnâme’nin hayvanlar üzerinden anlatılan mizahi bir hikâye olduğunu düşündüm. Metinde bir eşeğin başından geçen olaylar yoluyla insanlara öğüt verileceğini ve sonunda ders çıkarılacağını tahmin ettim.

Okuma Sonrası Edindiğim Bilgiler: Harnâme’de insanların açgözlülüğü, kıskançlığı ve hırsı eleştirilmektedir. Eşek karakteri, elindekilerle yetinmeyen insanları temsil eder. Eser, mizah yoluyla sabır, kanaatkârlık ve kendini bilme mesajı vermektedir.

Soru: Aşağıdaki metni okuyunuz. Yönergelerden faydalanarak grup çalışmasını yapınız.

Kerem İle Aslı

Isfahan şehrinin gayet adaletli bir şahı vardır. Şahın ve onun hazinedarı keşişin (rahip) çocuğu olmamaktadır. Şah ve karısı bu duruma çok üzülmektedir. Keşişin teklifiyle gönüllerindeki gamı gidermek için eşi benzeri görülmemiş bir bahçe ve bahçenin içine köşkler yaptırır. Bir gün şahın haremi ile keşişin karısı bahçede gezerken ihtiyar bir adam onlara bir elma bir de ayva fidanı sunar...

Cevap: Bu etkinliğin cevabı bir sonraki sayfada yer almaktadır. (Bkz. sayfa 194)